Iravaban.net-ը ուսումնասիրել է «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ի N 1509-Ն որոշման մեջ փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծը։
Նախագծով առաջարկվում է փոփոխել ուսուցչի տարակարգի շնորհման գործող ընթացակարգը՝ ուսուցչի մասնագիտական գործունեությունը գնահատել ոչ միայն նրա ներկայացրած փաստաթղթերի, այլև հաստատության տնօրենի կողմից իրականացված դասալսումների արդյունքների և ԿԶՆԱԿ հիմնադրամի կողմից իրականացվող առնվազն մեկ չնախատեսված դասալսման արդյունքների հիման վրա։
Նախագծի հիմնավորմամբ՝ գործող կարգով ուսուցչի մասնագիտական գործունեությունը հիմնականում գնահատվում է նրա ներկայացրած փաստաթղթերի, այդ թվում՝ դասալսումների արձանագրությունների և գործունեությունը բնութագրող այլ նյութերի ուսումնասիրությամբ։ Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ անհրաժեշտ է առավել հստակ մեխանիզմ սահմանել ներկայացված փաստաթղթերի և ուսուցչի մասնագիտական գործունեության փաստացի դրսևորումների համապատասխանությունը գնահատելու համար։
Ի՞նչ է փոխվելու
Տարակարգ ստանալու համար ներկայացվող փաստաթղթերին առաջարկվում է ավելացնել հաստատության տնօրենի կողմից տրված երաշխավորագիրը։
Երաշխավորագիրը պետք է տրվի տվյալ ուսուցչին հայցվող աստիճանի տարակարգի շնորհման վերաբերյալ և հիմնված լինի գործող կարգով նախատեսված դասալսումների արդյունքների վրա։
Միաժամանակ նախատեսվում է, որ մինչև հանրապետական հանձնաժողովի կողմից տարակարգի շնորհման վերաբերյալ որոշում կայացնելը՝ ԿԶՆԱԿ հիմնադրամը պետք է իրականացնի տվյալ ուսուցչի առնվազն մեկ չնախատեսված դասալսում։
Դասալսման արդյունքներով պետք է կազմվեն դասալսման արձանագրություն և մասնագիտական եզրակացություն, որոնք ներկայացվելու են հանրապետական հանձնաժողովին և կցվելու են ուսուցչի տարակարգի հայտի փաստաթղթերին։
Ի՞նչ պետք է պարունակի տնօրենի երաշխավորագիրը
Նախագծով նախատեսվում է, որ տնօրենի երաշխավորագիրը պետք է առնվազն պարունակի՝
ուսուցչի՝ դասավանդման գործընթացում մասնագիտական չափանիշներին համապատասխանության վերաբերյալ տնօրենի կարծիքը,
իրականացված դասալսումների ընդհանուր արդյունքների ամփոփ նկարագիրը,
ուսուցչի մասնագիտական գործունեության ուժեղ կողմերի և զարգացման ենթակա ուղղությունների վերաբերյալ տեղեկատվություն,
հայցվող աստիճանի տարակարգի մասնագիտական չափանիշներին ուսուցչի համապատասխանության վերաբերյալ հիմնավորված եզրակացություն,
ուսուցչին հայցվող աստիճանի տարակարգ շնորհելու վերաբերյալ երաշխավորություն։
Այսպիսով, տնօրենի երաշխավորագիրը նախատեսվում է ոչ թե որպես ձևական փաստաթուղթ, այլ որպես դասալսումների արդյունքների վրա հիմնված մասնագիտական գնահատական։
Ո՞վ է իրականացնելու չնախատեսված դասալսումը
Նախագծով այդ գործառույթը վերապահվում է ԿԶՆԱԿ հիմնադրամին։
ԿԶՆԱԿ-ը պետք է առնվազն մեկ չնախատեսված դասալսում իրականացնի այն ուսուցչի մոտ, որը տարակարգ ստանալու հայտ է ներկայացրել։
Դասալսման նպատակն է գնահատել ուսուցչի մասնագիտական գործունեության փաստացի համապատասխանությունը ներկայացված փաստաթղթերին և ուսուցչի մասնագիտական չափանիշներին։
Այսինքն՝ ուսուցիչը նախապես չի տեղեկացվելու այն մասին, թե երբ է իրականացվելու այդ դասալսումը։
Ի՞նչ երեք աղբյուր է նախատեսվում համադրել
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ փոփոխության միջոցով տարակարգի շնորհման գործընթացում պետք է համադրվեն՝
ուսուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերը,
հաստատության տնօրենի կողմից դասալսումների արդյունքների հիման վրա տրված մասնագիտական երաշխավորագիրը,
ԿԶՆԱԿ հիմնադրամի կողմից իրականացվող նախապես չնախատեսված դասալսման արդյունքները։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ այս մեխանիզմը պետք է հնարավորություն տա լրացուցիչ համադրելու փաստաթղթերում արտացոլված տվյալները ուսուցչի փաստացի մասնագիտական գործունեության հետ։
Ի՞նչ փաստաթղթեր կստեղծվեն ԿԶՆԱԿ-ի դասալսման արդյունքում
Նախագծով նախատեսվում է, որ ԿԶՆԱԿ-ի իրականացրած չնախատեսված դասալսման արդյունքներով կազմվելու են երկու փաստաթուղթ՝
դասալսման արձանագրություն,
մասնագիտական եզրակացություն։
Դրանք պետք է ներկայացվեն տարակարգի շնորհման հանրապետական հանձնաժողովին և կցվեն ուսուցչի տարակարգի հայտի փաստաթղթերին։
Ո՞վ է վերջնական որոշում կայացնելու
Նոր մեխանիզմների ներդրմամբ տարակարգի շնորհման վերաբերյալ վերջնական որոշում կայացնելու իրավասությունը չի փոխանցվում ԿԶՆԱԿ-ին կամ դպրոցի տնօրենին։
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ վերջնական որոշման ընդունման իրավասությունը պահպանվում է տարակարգի շնորհման հանրապետական հանձնաժողովի մոտ։
Այսինքն՝ տնօրենի երաշխավորագիրը և ԿԶՆԱԿ-ի դասալսման արդյունքները լինելու են տարակարգի հայտի շրջանակում գնահատվող նյութեր, իսկ վերջնական որոշումը կայացնելու է հանրապետական հանձնաժողովը։
Որքա՞ն ժամանակում պետք է որոշում կայացվի
Նախագծով առաջարկվում է սահմանել տարակարգի շնորհման կամ մերժման վերաբերյալ որոշման ընդունման առավելագույն ժամկետը։
Հանրապետական հանձնաժողովի որոշումը պետք է կայացվի հայտ ներկայացնելուց հետո՝ առավելագույնը երեք ամսվա ընթացքում։
Նախագծի հիմնավորմամբ՝ այս ժամկետի սահմանումը պետք է նպաստի գործընթացի կանխատեսելիության բարձրացմանը։
Ի՞նչ է տարակարգը
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ տարակարգը կապված է ուսուցչի մասնագիտական առաջընթացի և մասնագիտական չափանիշներին համապատասխանության աստիճանի հավաստման հետ։
Փոփոխության անհրաժեշտությունը հիմնավորվում է նրանով, որ ուսուցչի մասնագիտական գործունեության գնահատումը պետք է ավելի ամբողջական կերպով կապվի նրա փաստացի մասնագիտական գործունեության հետ։
Ինչո՞ւ է նախարարությունն առաջարկում այս փոփոխությունը
Հիմնավորման համաձայն՝ գործող կարգով գնահատումը հիմնականում իրականացվում է ուսուցչի ներկայացրած փաստաթղթերի և դրանցում արտացոլված տվյալների ուսումնասիրության հիման վրա։
Միաժամանակ, գործող կարգավորումը, նախագծի հեղինակների գնահատմամբ, բավարար չափով չի ապահովում ներկայացված տեղեկությունների և ուսուցչի մասնագիտական գործունեության փաստացի դրսևորումների համադրման միասնական և լրացուցիչ մեխանիզմ։
Նախագծի հեղինակները նշում են, որ նաև բացակայում է տնօրենի կողմից դասալսումների արդյունքների հիման վրա ձևավորված պաշտոնական մասնագիտական գնահատականի և երաշխավորության ներկայացման պահանջը։
Բացի այդ, գործող կարգավորմամբ նախատեսված չէ տարակարգի վերաբերյալ որոշումից առաջ ուսուցչի մասնագիտական գործունեության փաստացի դիտարկման արտաքին մասնագիտական գնահատման միասնական մեխանիզմ։
Ի՞նչ կապ ունի փոփոխությունը ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման հետ
Նախագծի հիմնավորումը փոփոխության անհրաժեշտությունը կապում է կրթության ոլորտի մի շարք խնդիրների հետ։
Հայաստանի Հանրապետության կրթության մինչև 2030 թվականը զարգացման պետական ծրագրում նշվում է, որ Հայաստանում ուսուցիչների 46 տոկոսը 50 տարեկանից բարձր է, իսկ 30 տարեկանից ցածր է ուսուցիչների 11 տոկոսը։
Նույն փաստաթղթում նշվում է, որ տարեկան գրանցվում է ուսուցիչների 600-700 թափուր տեղ, որոնք չեն համալրվում կամ համալրվում են զգալի դժվարությամբ։
Նույն պետական ծրագրում արձանագրված է, որ Հայաստանում ամենաբարձր կրթական արդյունքը գրանցում են 10-20 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող ուսուցիչների աշակերտները, իսկ ամենացածր արդյունքը՝ մինչև հինգ տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող ուսուցիչների աշակերտները։
Փաստաթղթում այս հանգամանքը կապվում է սկսնակ ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման ուղղությամբ հետևողական աշխատանքի անհրաժեշտության հետ։
Ի՞նչ կապ ունի նախագիծը ուսուցչի վարձատրության և առաջխաղացման հետ
Նախագծի հիմնավորումը փոփոխության անհրաժեշտությունը կապում է նաև ՀՀ կառավարության կողմից նախատեսված՝ ուսուցչի մասնագիտական զարգացման և վարձատրության փոխկապակցված մեխանիզմների ներդրման միջոցառման հետ։
Կառավարության ծրագրում նախատեսված է ներդնել ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման տարբերակված քաղաքականություն, ուսուցչի աշխատանքային առաջխաղացման, մասնագիտական շարունակական զարգացման և վարձատրության փոխկապակցված մեխանիզմ, ինչպես նաև մանկավարժական կրթության համակարգի վերանայման միջոցով երիտասարդների շրջանում ուսուցչի մասնագիտությունը դարձնել պահանջված, հեղինակավոր և արդիական։
Ե՞րբ կարող է ուժի մեջ մտնել փոփոխությունը
Նախագծով նախատեսվում է, որ որոշումն ուժի մեջ է մտնելու 2027 թվականի հունվարի 1-ից։
Պետական բյուջեում փոփոխություն նախատեսվո՞ւմ է
Նախագծի ընդունման արդյունքում պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում փոփոխություններ չեն սպասվում։
Նախագիծը մշակվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության կողմից։
Նախագծի ընդունման դեպքում ուսուցչի տարակարգի շնորհման գործընթացում փաստաթղթերի ուսումնասիրությանը կավելանան տնօրենի՝ դասալսումների արդյունքների հիման վրա տրվող մասնագիտական երաշխավորագիրը և ԿԶՆԱԿ-ի կողմից իրականացվող առնվազն մեկ չնախատեսված դասալսման արձանագրությունն ու մասնագիտական եզրակացությունը։ Վերջնական որոշումը շարունակում է մնալ հանրապետական հանձնաժողովի իրավասության ներքո։
